WRF Lezingencyclus 2019: Limburg 75 jaar (deels) bevrijd: enige schaduwkanten

Omdat dit jaar de 75ste verjaardag van de bevrijding van Zuid-Limburg gevierd wordt, zal de lezingencyclus van het Dr. Winand Roukens Fonds hieraan gekoppeld worden. In drie aparte lezingen komen verschillende thema’s aan de orde die betrekking hebben op de drie delen van de provincie Limburg: noord, midden en zuid. Tevens staan er enige schaduwkanten centraal. Deze zijn per definitie vaak slechts lokaal bekend en niet in de andere delen van de provincie. Daarom zullen ze nu belicht worden. Ter afsluiting van de cyclus wordt tijdens de vierde bijeenkomst een film vertoond.

Lezing 1:
Zes maanden wachten op de bevrijding’ door Hein van der Bruggen op woensdag 9 oktober

De fotograaf Alphons Hustinx is de maker van deze foto, die weergeeft hoe groot de ravage in Roermond
was, zeker nadat op 28 februari de toren van de kathedraal was opgeblazen. © Dia-archief Mr A. Hustinx,
Lodewijk Imkamp, Hollandse Hoogte.

In het zuiden van de provincie werd Maastricht op 13/14 september 1944 bevrijd. In het westen werd Weert op 21 september bevrijd. Roermondse burgers die hun radio nog hadden kunnen behouden, hoorden hoe in Maastricht het Wilhelmus werd gespeeld en gezongen. Iedereen had de stellige verwachting dat binnen enkele dagen ook Roermond vrij zou zijn van de Duitse bezetting. Het werden zes maanden. Bombardementen, executies, arrestaties, razzia’s, Schanzarbeit, deportatie van vrijwel de gehele mannelijke bevolking, evacuatie van vrouwen kinderen en oudere mannen, vernieling van ruim 25% van het woningbestand en van de infrastructuur van de stad en vooral veel doden en gewonden.

Hein van der Bruggen was tot 2015 advocaat in Roermond. Hij is redactievoorzitter van het jaarboek Spiegel van Roermond en publiceert over onderwerpen uit de Roermondse geschiedenis, vooral over Roermondse Joden. Hij was medeverantwoordelijk voor de geschiedschrijving van de Roermondse rechtbank met de titel: Rechtspraak in Roermond (1580-2012) - Van Soevereine Raad naar Rechtbank Limburg en coauteur van de stadsgeschiedenis van Roermond, Roermond - Biografie van een stad en haar bewoners.

Lezing 2:
’Een zwarte pagina in de bevrijding van Noord Limburg’ door Meindert van der Kaaij op woensdag 23 oktober

Het moet de bevrijde burgers van Noord Limburg zwaar te moede zijn geweest toen zij ontdekten dat uitgerekend de geallieerden hun huis hadden leeggeroofd en gesloopt. Een ongemakkelijke geschiedenis die onder het vloerkleed werd geveegd. Burgemeester Jan van Banning van het Limburgse Gennep trok op 21 februari 1945 de stoutste schoenen aan die hij kon vinden. Hij waagde het die dag om zich te wenden tot de minister van oorlog in Londen over een uiterst precair onderwerp: plundering en vernieling waaraan uitgerekend de bevrijders zich ‘in ernstige mate’ schuldig maakten. Als het een incident was geweest, had de burgemeester het ‘niet gewaagd onder deze moeilijke omstandigheden’ de aandacht hiervoor te vragen. “Thans is echter de bevolking, reeds zo zwaar getroffen, een nieuwe ramp overkomen”, zo schreef hij.

Meindert van der Kaaij is als part-time onderzoeker verbonden aan het Koninklijk Instituut van Taal-Land- en Volkenkunde en werkt vanaf 1999 als journalist voor het dagblad Trouw. Hij begon zijn journalistieke carrière bij het Leidsch Dagblad in 1986. Van 1992 tot 1996 was hij freelance journalist in New York voor de Volkskrant, De Morgen en BRT-radio. In 2012 promoveerde hij op een proefschrift over de Nederlandse politicus Dirk de Geer.

Lezing 3:
“t is zwart en ’t kalt plat” door Mieke Kirkels op woensdag 6 november

Na D-day trokken duizenden Afro-Amerikanen vanuit Frankrijk richting België en een deel van hen stak op 12 september 1944 samen met witte Amerikaanse gevechtstroepen in het Zuid-Limburgse Mesch de grens over. Later was een unit zwarte soldaten korte tijd in Gronsveld gevestigd om vandaar uit de Grave Registration Company in Margraten bij te staan. Duizenden zwarte Amerikaanse truckdrivers van de zgn. Red Ball Express waren langere tijd in Zuid-Limburg gestationeerd. Ze reden af en aan richting de havens van Cherbourg en Antwerpen voor een enorme bevoorradingsoperatie. Naar schatting zijn in ons land vanaf 1945 in totaal 8.000 bevrijdingskinderen geboren. Ongeveer 70 van hen groeiden op met een donkere huidskleur in een nagenoeg volledig wit, katholiek Limburg. Van 12 van deze bevrijdingskinderen zijn door Mieke Kirkels de verhalen vastgelegd in het boek “Kinderen van zwarte bevrijders – een verzwegen geschiedenis”.

Mieke Kirkels is geboren in Nederweert maar woonde meer dan de helft van haar leven in Rotterdam. Ze studeerde Arbeidsmarktpolitiek en Personeelsbeleid en werkte als ombudsvrouw (verbetering positie vrouwen op de arbeidsmarkt) en als communicatieadviseur. Ze keerde in 2015 terug naar Limburg waar ze het oral history project “Akkers van Margraten” leidde en het daarop volgende ”Kinderen van zwarte bevrijders”. Ze is research fellow van het Sociaal Historisch Centrum voor Limburg.

Film:
”Akkers van Margraten” met inleiding door Frans Roebroeks op woensdag 20 november

Vanaf het hooggelegen plateau aan de Rijksweg in Margraten, waar het altijd lijkt te waaien, heb je een prachtig uitzicht over het glooiende Zuid-Limburgse heuvellandschap. Dit is de vruchtbaarste landbouwgrond in de omgeving. Wanneer hier eind 1944 tot verbazing van de landeigenaren de eerste Amerikaanse soldaten begraven worden, voorziet niemand dat anderhalf jaar later twintigduizend kruisen en davidsterren in de modder zullen steken. Meer dan dertig scherven herinnering, gevonden in de hoofden van betrokken Margratenaren, omwonenden, een Duitse krijgsgevangene, Amerikaanse wegenbouwers, grafdelvers en de soldaten van de Amerikaanse gravendienst, vertellen over de impact van deze gebeurtenissen. De markantste, mooiste, ontroerendste of meest veelzeggende herinneringen vormen de basisstenen voor een mozaïek van deze absurde episode waarin de levenden met een onvoorstelbare hoeveelheid doden moesten zien om te gaan.

Frans Roebroeks is sinds 1982 archivaris bij Regionaal Historisch Centrum Limburg met als specialisme de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog. Als toenmalig voorzitter van de koepel Samenwerkende Heemkunde Organisaties Margraten was hij nauw betrokken bij de redactie en productie van de documentaire Akkers van Margraten. Sedert enkele jaren is hij secretaris van de Stichting Adoptiegraven Amerikaanse begraafplaats Margraten.

Informatie lezingen en film:

Studium Generale
Karl Dittrichzaal, Studenten Service Centrum

Bonnefantenstraat 2
Maastricht
Nederland

Extra informatie

Data
Wo 9 en 23 okt, 6 en 13 nov – 16.00 tot 18.00 uur

Kosten hele reeks
Donateurs Winand Roukens Fonds gratis (donaties vanaf €20 / aanmelden via het contactformulier op deze website) Indien u een introducé meebrengt dit bij de aanmelding vermelden.

Studenten €8
Overigen €30

Het is ook mogelijk in te schrijven voor de afzonderlijke bijeenkomsten. Kosten per bijeenkomst: €2 (stud.) / €7,50 (overigen).

Registratie
U kunt zich hier inschrijven voor deze collegereeks.

Er zijn op dit moment nog geen lezingen gepland.
Bekijk het archief voor eerdere lezingen.

Diesvieringen